Прегледај по Тема "Cognitive status, dementia, elderly, screening, tests, prevention"
  • Ставка
    Razvoj i prediktivna vrijednost novog skrining instrumenta za ranu detekciju kognitivnih poremećaja kod osoba starije životne dobi/
    (Univerzitet u Istočnom Sarajevu, Medicinski fakultet Foča, 2025) Srđan Živanović
    Uvod. Pravovremeno prepoznavanje kognitivnih poremećaja u primarnoj zdravstvenoj zaštiti (PZZ) nije adekvatno zastupljeno. Disertacija je imala dvostruki cilj: da razvije i validira novi, brzi skrining test za rano otkrivanje kognitivnog oštećenja, kao i da ispita njegovo podudaranje sa standardizovanim 6CIT testom, te da utvrdi ulogu socijalnih determinanti u riziku za kognitivne poremećaje kod osoba starijih od 65 godina. Metodologija. Studija je realizovana kao studija presjeka, validacijska, eksplorativna, sekvencijalna mixed methods studija (mixed methods research), koja je uključila primjenu kvalitativnog, a potom kvantitativnog istraživačkog pristupa. Istraživanje je sprovedeno u periodu od 15. juna 2023. do 25. aprila 2025. godine. Kvalitativno istraživanje je obuhvatilo 25 polustrukturisanih intervjua sa ljekarima, medicinskim sestrama i psiholozima analiziranih tematskom analizom unutar CFIR (konsolidovani okvir za istraživanje) okvira. Rezultati kvalitativne studije i pregled literature su predodredili konstrukciju novog testa. Prije kvantitativne studije sprovedeno je pilot testiranje novim testom (N = 20), a zlatni standard je bila objektivna psihološka procjena. Kvantitativno istraživanje provedeno je na uzorku od 480 ispitanika starosti ≥ 65 godina u četiri grada u Bosni i Hercegovini (BiH). Za procjenu kognitivnog statusa, pored novog testa korišćen je komparativni standardizovani 6CIT test. Statistička analiza uključivala je Spearmanovu korelaciju, Cohenov kapa test, Wilcoxonov test, analizu korespondencije i binarnu logističku regresiju. Podaci su prikazani tabelarno i grafički, a prag statističke značajnosti postavljen je na p < 0,05. Rezultati. Pilot studija (N = 20) potvrdila je prihvatljivu internu konzistenciju (α = 0,80) i visoko slaganje sa objektivnom psihološkom procjenom (κ = 0,78; r = 0,85; p < 0,001). U kvantitativnoj studiji u uzorku od 480 starijih osoba u BiH, prevalencija kognitivnog oštećenja (blago + značajno) iznosila je 33,5% prema novom testu, odnosno 31% prema 6CIT-u. Novi test i 6CIT pokazali su značajno slaganje (κ = 0,73); Spearmanova r = - 0,78, p < 0,001. Senzitivnost/ specifičnost novog testa iznosila je 93,4%/93,3%; PPV = 86,3%, NPV = 96,9%. Prosječno vrijeme za izvođenje novog testa je 2,51 min (6CIT = 1,93 min; Z = -18,2, p < 0,001). Multivarijantna regresija identifikovala je nezavisne prediktore kognitivnog poremećaja: starija životna dob, niže obrazovanje, nepostojanje bračnog partnera, nedostatak hobija i druženja sa prijateljima. Zaključak. Novi skrining test demonstrira visoku dijagnostičku tačnost i prihvatljivo vrijeme izvođenja, te ostvaruje značajno slaganje sa 6CIT-om. Sociodemografski faktori nezavisno utiču na rizik. Uvođenje validiranog testa u rutinsku PZZ moglo bi unaprijediti rano otkrivanje kognitivnih poremećaja i omogućiti pravovremenu intervenciju u starijoj populaciji Bosne i Hercegovine.